Γεώργιος Μπαμπινιώτης, «Την γλώσσα μού έδωσαν ελληνική» – και παγκόσμια

Παγκόσμια εφεξής η Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας: Μια μεγάλη επιτυχία της Ελλάδος αφού το να εξαπλώνεται σταδιακά ο εορτασμός της ημέρας της στην Εκπαίδευση διαφόρων χωρών του κόσμου, σε πολιτιστικά ιδρύματα και οργανισμούς και σε διαφόρους άλλους φορείς, δείχνει τι βαρύτητα μπορεί να προσλάβει για την Ελλάδα και τον Ελληνισμό αυτός ο εορτασμός.

[…] «Το ζήτημα της διεθνούς αναγνώρισης και εορτασμού της ελληνικής γλώσσας, είναι ένα θέμα μείζονος σημασίας, όχι μόνο για τον πανταχού ελληνισμό, αλλά και για τον παγκόσμιο χώρο».

Το ίδιο είχε ζητήσει και ο γνωστός ελληνιστής του πανεπιστημίου της Νάπολης και της Καλαβρίας κ. Ιωάννης Κορίνθιος, ενώ το άρθρο μου ευαισθητοποίησε και πανεπιστημιακούς καθηγητές όπως ο Χρίστος Κλαίρης (ομότ. καθηγητής Γλωσσολογίας στην Σορβόννη) και ο κ. Αναστάσιος Τάμης (ο πιο γνωστός καθηγητής-ερευνητής θεμάτων της ελληνικής Ομογένειας με έμφαση στην γλώσσα). Το κυριότερο όμως απ’ όλα είναι ότι προς τον ίδιο σκοπό κινητοποιήθηκε παράλληλα το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών, το οποίο ανέλαβε την προβολή και ρύθμιση τού θέματος στο αρμόδιο όργανο που είναι η UNESCO. Το δύσκολο και πολύπλοκο αυτό έργο χειρίσθηκε εξ ολοκλήρου ο μόνιμος διπλωματικός αντιπρόσωπος της Ελλάδος στην UNESCO κ. Γιώργος Κουμουτσάκος ο οποίος με μακρό επίπονο αγώνα κατόρθωσε να φέρει το θέμα της αναγνώρισης επιτυχώς εις πέρας, να εορτάζεται δηλαδή παγκόσμια η ελληνική γλώσσα ως «World Greek Language Day» κάθε 9η Φεβρουαρίου (ημερομηνία θανάτου του Διονυσίου Σολωμού).

Προφανώς η υποστήριξη τού θέματος στον Διεθνή Οργανισμό απαιτούσε πρώτα απ’ όλα γλωσσολογική θεμελίωση των λόγων που η Ελληνική δικαιούται να διεκδικήσει ένα τέτοιο ξεχωριστό προνόμιο ανάμεσα στις εθνικές γλώσσες όλων των χωρών του κόσμου. Εκεί εκλήθην να προσφέρω τις επιστημονικές υπηρεσίες μου (για θέματα της ελληνικής γλώσσας που δουλεύω επί δεκαετίες) πράγμα που δέχθηκα ευχαρίστως με την συνεργασία και του φίλου καθηγητή Χρίστου Κλαίρη. Ακολούθησε μακρά σειρά ηλεκτρονικών συζητήσεων και κειμένων μας με τον κ. Κουμουτσάκο, ώστε να υπάρξει η ενδεδειγμένη πολυεπίπεδη και λεπτή γλωσσική διαμόρφωση των θέσεών μας κατά τρόπον που να πείθει χωρίς να προσβάλει, γεγονός στο οποίο συνέβαλε βεβαίως η ίδια η ιστορική αλήθεια και η οικουμενική πορεία της ελληνικής γλώσσας. Αυτός όμως που ανέλαβε το τιτάνειο έργο να πείσει τους αντιπροσώπους των διαφόρων χωρών στην UNESCO να στηρίξουν την ελληνική πρόταση ήταν σε συνεργασία προφανώς με το υπουργείο Εξωτερικών ο κ. Κουμουτσάκος στον οποίο ανήκει ο δίκαιος έπαινος.

Γιατί όμως είναι τόσο σημαντικό να υπερβεί ο εορτασμός της ελληνικής γλώσσας ως παγκόσμιας ημέρας τα στενά ελληνικά γεωγραφικά όρια; Ο ελληνικός πολιτισμός που σφράγισε τον ευρωπαϊκό και γενικότερα τον δυτικό πολιτισμό κατέλαβε μια ξεχωριστή θέση στον παγκόσμιο πολιτισμό. Επιμένω να υποστηρίζω στα κείμενά μου, ευλόγως θεωρώ, ότι ο ελληνικός πολιτισμός είναι ένας κατεξοχήν «πολιτισμός του γραπτού λόγου». Στηρίζεται κατεξοχήν στα κείμενά μας τα γραμμένα σε γλώσσα ελληνική και με ένα αλφάβητο αδιάλειπτης παράδοσης 28 αιώνων, το ελληνικό αλφάβητο (αυτό που ο Γαλιλαίος χαρακτήρισε ως «την μεγαλύτερη ανακάλυψη του ανθρώπου»). Άρα η σχέση της ελληνικής γλώσσας με τον ελληνικό πολιτισμό είναι άμεση, διότι απετέλεσε κύρια έκφρασή του.

Σε κάθε συζήτηση για την ελληνική γλώσσα και την ιδιαίτερη σημασία της δεν πρέπει να ξεχνάμε πως όσο είναι ορθό ότι, σύµφωνα µε τα διδάγµατα τής γλωσσικής επιστήµης, όλες οι γλώσσες των λαών (οι «φυσικές» ή «εθνικές» λεγόµενες γλώσσες) ως συστήµατα επικοινωνίας είναι ισότιµες, άλλο τόσο είναι αληθές ότι ορισµένες γλώσσες που σήκωσαν το βάρος ανεπτυγµένων µορφών πολιτισµού του ανθρώπου γνώρισαν καλλιέργεια που τις ξεχωρίζει από τις άλλες. Kατεξοχήν καλλιεργηµένη γλώσσα είναι η Eλληνική, αφού σµιλεύτηκε επί 30 και πλέον αιώνες στην έκφραση βαθιών εννοιών της φιλοσοφίας και της επιστήµης, αδρών εννοιών του πολιτικού λόγου και των πολιτειακών θεσµών, λεπτών εννοιών του ευαγγελικού λόγου και της πατερικής θεολογίας, καθώς και σύνθετων στοχαστικών εννοιών του αρχαίου δράµατος, της πεζογραφίας και της ποίησης. Είναι ηθικά και πολιτισμικά ορθό, λοιπόν, αφού γλώσσες όπως η Αγγλική, η Γαλλική, η Γερμανική, η Ρωσική, η Κινεζική και μερικές άλλες όπως η αφρικανική Σουαχίλι αλλά και η Πορτογαλική έχουν καθιερωμένη ημέρα για τον παγκόσμιο εορτασμό τους, να μη λείπει από την χορεία τέτοιων διακεκριμένων γλωσσών και η «Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας» (“World Greek Language Day”).

Το να εξαπλώνεται σταδιακά ο εορτασμός της ημέρας της ελληνικής γλώσσας στην Εκπαίδευση διαφόρων χωρών του κόσμου (σχολεία, πανεπιστήμια), σε πολιτιστικά ιδρύματα και οργανισμούς και σε διαφόρους άλλους φορείς, με την πρωτοβουλία και συνεργασία των πρεσβειών μας και των πανεπιστημίων (σύνταξη προγραμμάτων, οργάνωση συνεδρίων, εκθέσεων και ομιλιών), καθώς και των πολιτιστικών φορέων μας, των ελληνιστών του εξωτερικού και φυσικά της Ελληνικής Ομογένειας δείχνει, νομίζω, τι βαρύτητα μπορεί να προσλάβει για την Ελλάδα και τον Ελληνισμό αυτός ο εορτασμός. Και φυσικά σε όλα αυτά έχει ανάλογο μερίδιο η Κύπρος μας, με τα Ελληνικά της και την μακρόχρονη πολιτιστική παρουσία της, και από κοντά εξίσου σημαντικός ―σε νέο επίπεδο και με άλλη αίγλη― είναι ο εορτασμός της ελληνικής γλώσσας από την Ελληνική Ομογένεια στις χώρες όπου ζει και δραστηριοποιείται.

Στην καταχνιά που πάει να σκεπάσει τον κόσμο αυτόν τον καιρό σε διεθνές επίπεδο, αυτή η επιτυχία της Ελλάδος έρχεται να εκπέμψει μια λάμψη φωτός, από το μόνο φως που απαλύνει τις ψυχές των ανθρώπων όπου Γης, τον πολιτισμό με στολίδι του τις ανθρώπινες γλώσσες.

πηγή

Τελετή βράβευσης του 3ου Αρσάκειου Διαγωνισμού Ορθογραφίας

Την Τετάρτη 28 Ιανουαρίου 2026 πραγματοποιήθηκε στο κατάμεστο Θέατρο των Αρσακείων Ψυχικού η Τελετή Βράβευσης των νικητών του 3ου Αρσάκειου Διαγωνισμού Ορθογραφίας (3ος ΑΔΟ). Ο Διαγωνισμός διοργανώθηκε από τη Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία για τους μαθητές και τις μαθήτριες όλων των Αρσακείων – Τοσιτσείων Σχολείων (Δημοτικού, Γυμνασίου και Λυκείου – Αθηνών, Θεσσαλονίκης, Πατρών και Ιωαννίνων) σε δύο φάσεις, στις 14 και 21 Ιανουαρίου 2026. Ιδιαίτερη μνεία έγινε στον παιδαγωγικό χαρακτήρα του Διαγωνισμού, τον οποίο ο Πρόεδρος χαρακτήρισε «πνευματικό αγώνισμα». «Οικοδεσπότης» στην Τελετή και ομιλητής ήταν ο Πρόεδρος των Αρσακείων Καθηγητής Γ. Μπαμπινιώτης, ενώ παρέστησαν  μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου (ο κ. Παναγιώτης Μαντάς, Σύμβουλος Α΄ του Υπουργείου Παιδείας και η κ. Ευγενία Μαγουλά, καθηγήτρια Γλωσσολογίας του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Αθηνών), η Επόπτρια των Σχολείων της ΦΕ κ. Νέλλη Παππά, η αναπληρώτρια Επόπτρια και Συντονίστρια Μαθηματικών Πρωτοβάθμιας κ. Σοφία Σταθοπούλου, Συντονιστές Μαθημάτων των Αρσακείων, Διευθυντές και Υποδιευθυντές σχολικών μονάδων, καθώς και γονείς και μαθητές από όλα τα Αρσάκεια της χώρας, συμπεριλαμβανομένων των Σχολείων της περιφέρειας (Πάτρα, Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα). Ο Καθηγητής Γ. Μπαμπινιώτης χαρακτήρισε την εκδήλωση «γλωσσική πανδαισία».

Τους 24 νικητές του Διαγωνισμού –έναν από κάθε σχολική μονάδα– βράβευσε ο Πρόεδρος των Αρσακείων και  εμπνευστής του θεσμού. Κατά την ομιλία του, ο Καθηγητής Γ. Μπαμπινιώτης χαρακτήρισε την εκδήλωση «γλωσσική πανδαισία» και την τοποθέτησε μεταξύ των εκδηλώσεων για τον εορτασμό των 190 χρόνων της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας. Η ορθογραφία λειτουργεί ως «γυμναστική του μυαλού» και δεν πρέπει να περιθωριοποιείται στη σχολική πράξη. Αφορμώμενος από τον επικείμενο παγκόσμιο εορτασμό της ελληνικής γλώσσας (9η Φεβρουαρίου) και την καθιέρωση της ημέρας αυτής από την UNESCO ως Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας, εξιστόρησε πώς συνέβαλε σε συνεργασία με την Πολιτεία στην επιτυχία της καθιέρωσης αυτής της Ημέρας, και την θεώρησε λόγο ψυχικής ανάτασης των Ελλήνων. Αναφέρθηκε επίσης στη μακραίωνη συνέχεια της ελληνικής γλώσσας -40 αιώνες προφορικού και 28 αιώνες γραπτού λόγου-, επισημαίνοντας τον ρόλο της ως οχήματος ενός πολιτισμού που σφράγισε την πορεία του κόσμου.

Τέλος, μίλησε για την αξία της ορθογραφίας ως πεδίου κατάκτησης της μητρικής γλώσσας στον γραπτό λόγο, υπογραμμίζοντας ότι δεν αποτελεί απλώς ζήτημα κανόνων, αλλά μια ουσιαστική γνωστική διαδικασία που συνδέεται με τη σκέψη και τη νόηση. Όπως τόνισε, η ορθογραφία λειτουργεί ως «γυμναστική του μυαλού» και δεν πρέπει να περιθωριοποιείται στη σχολική πράξη. Ιδιαίτερη μνεία έγινε στον παιδαγωγικό χαρακτήρα του Διαγωνισμού, τον οποίο ο Πρόεδρος χαρακτήρισε «πνευματικό αγώνισμα». Για την επιστημονική εγκυρότητα του Διαγωνισμού συγκροτήθηκε Επιστημονική Επιτροπή με αρμοδιότητα την κατάρτιση και επιλογή των λέξεων ανά βαθμίδα (Δημοτικό, Γυμνάσιο, Λύκειο), τον χαρακτηρισμό τους ως προς τη δυσκολία και τη σύνταξη παραδειγμάτων χρήσης από έγκυρες γλωσσικές πηγές. Παράλληλα, Οργανωτική Επιτροπή ανέλαβε την προετοιμασία και τη διεξαγωγή του Διαγωνισμού.

Στη συνέχεια ο Καθηγητής Γ. Μπαμπινιώτης επέδωσε τα βραβεία στους νικητές του Διαγωνισμού και τους συνεχάρη προσωπικά, σχολιάζοντας γλωσσικά με εύληπτο και ενίοτε χιουμοριστικό τρόπο το όνομα καθενός. Στον 3ο Αρσάκειο Διαγωνισμό Ορθογραφίας συμμετείχαν περίπου 1.300 μαθητές, γεγονός που αναδεικνύει το ευρύ ενδιαφέρον και τη δυναμική του θεσμού. Ο κ. Μπαμπινιώτης συνεχάρη όλους τους συμμετέχοντες μαθητές και τους γονείς τους, καθώς και τους εκπαιδευτικούς και τους συντελεστές που εργάστηκαν για την επιτυχία του Διαγωνισμού, εκφράζοντας την αισιοδοξία του για τη συνέχιση και ενίσχυση παρόμοιων πρωτοβουλιών.

Στην Τελετή βράβευσης των νικητών του 3ου Αρσάκειου Διαγωνισμού Ορθογραφίας απονεμήθηκαν από τον Πρόεδρο των Αρσακείων Γ. Μπαμπινιώτη τα βραβεία στους παρακάτω πρωτεύσαντες. Νικητής του Α’ Αρσακείου-Τοσιτσείου Γυμνασίου Εκάλης αναδείχθηκε ο μαθητής της Γ’ τάξης Κωνσταντίνος Κουριδάκης. Ακολουθεί ο πίνακας με τους νικητές του 3ου ΑΔΟ:

ΣχολείοΟνοματεπώνυμοΤάξη
Α΄ Αρσάκειο Δημοτικό ΨυχικούΚαλτσονούδης ΙωάννηςΕ
Β΄ Αρσάκειο Δημοτικό ΨυχικούΑντωνιάδη ΚαρολίναΣτ
Γ΄ Αρσάκειο Δημοτικό ΨυχικούΝτόβα ΕλένηΣτ
Α΄ Αρσάκειο-Τοσίτσειο Δημοτικό ΕκάληςΚισσανδράκη ΜυρτώΣτ
Β΄ Αρσάκειο-Τοσίτσειο Δημοτικό ΕκάληςΟρφανού ΔήμητραΣτ
Γ΄ Αρσάκειο-Τοσίτσειο Δημοτικό ΕκάληςΠαπασπύρου ΕυδοκίαΣτ
Αρσάκειο Δημοτικό ΘεσσαλονίκηςΓκλεζάκος ΚωνσταντίνοςΣτ
Αρσάκειο Δημοτικό ΠάτραςΜαμάση ΜιχαέλαΣΤ
Αρσάκειο Δημοτικό ΙωαννίνωνΤσάγκα ΑναστασίαΣτ
Α΄ Αρσάκειο Γυμνάσιο ΨυχικούΕυθύμογλου ΣωτηρίαΓ
Β΄ Αρσάκειο Γυμνάσιο ΨυχικούΑνδρόνικος Ορφέας ΔημήτριοςΓ
Α΄ Αρσάκειο-Τοσίτσειο Γυμνάσιο ΕκάληςΚουριδάκης ΚωνσταντίνοςΓ
Β΄ Αρσάκειο-Τοσίτσειο Γυμνάσιο ΕκάληςΔημητριάδη ΑικατερίνηΒ
Αρσάκειο Γυμνάσιο ΘεσσαλονίκηςΛάζου ΔάφνηΑ
Αρσάκειο Γυμνάσιο ΠάτραςΚανάγια ΓεωργίαΑ
Αρσάκειο Γυμνάσιο ΙωαννίνωνΓκωλέτση ΠηνελόπηΓ
Α΄ Αρσάκειο Λύκειο ΨυχικούΚασιμάτη ΙωάνναΒ
Β΄ Αρσάκειο Λύκειο ΨυχικούΣκουλικάρη ΗλέκτραΒ
Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού (Κλασικό)Νόστιμου Γαβριέλα-ΑλεξάνδραΒ
Α΄ Αρσάκειο-Τοσίτσειο Λύκειο ΕκάληςΟρφανού ΑθηνάΑ
Β΄ Αρσάκειο-Τοσίτσειο Λύκειο ΕκάληςΛεγάτου ΚωνσταντίναΑ
Αρσάκειο Λύκειο ΘεσσαλονίκηςΚελιαφάνου ΜαρίαΑ
Αρσάκειο Λύκειο ΠάτραςΓκολφινόπουλος ΗλίαςΑ
Αρσάκειο Λύκειο ΙωαννίνωνΜπάκας Αλκιβιάδης – ΑθανάσιοςΑ

πηγή

Μαθαίνουμε συζητώντας για την Ορθογραφία με τον Καθηγητή κ. Γεώργιο Μπαμπινιώτη (βίντεο)

Μια πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη στη Συντακτική Ομάδα του «Σχολεία-ΖΩ» του Α’ Αρσακείου-Τοσιτσείου Γυμνασίου Εκάλης έδωσε ο Πρόεδρος της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, καθηγητής Γλωσσολογίας κ. Γεώργιος Μπαμπινιώτης. Συγκεκριμένα, αρχικά αναφέρθηκε στον Αρσάκειο Διαγωνισμό Ορθογραφίας, που για πρώτη φορά διοργανώνεται στα Αρσάκεια-Τοσίτσεια Σχολεία για τους μαθητές της Ε’ και ΣΤ’ τάξης του Δημοτικού, της Β’ και Γ’ τάξης του Γυμνασίου και της Α’ και Β’ τάξης του Λυκείου. Υπογράμμισε στη συνέχεια πως ο σκοπός ενός τέτοιου διαγωνισμού, που συνιστά παράλληλα και το βασικό κίνητρο συμμετοχής για τον διαγωνιζόμενο, είναι η ευαισθητοποίηση στο θέμα της μορφής του γραπτού λόγου, καθώς «ορθογραφία είναι η εικόνα, η εμφάνιση μιας λέξης στον γραπτό λόγο. Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, αν λάβουμε υπόψη μας ότι ο ελληνικός πολιτισμός είναι ένας πολιτισμός του γραπτού λόγου, αφού όλοι μάς θαύμασαν μέσα από τα κείμενά μας, τα κείμενα του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη, του Αισχύλου, του Θουκυδίδη». Ως προς τη χρήση των αυτόματων διορθωτών στην καθημερινότητά μας, ο κ. Μπαμπινιώτης επεσήμανε πως «ο έλεγχος ότι κάτι είναι λάθος δεν σημαίνει και αυτόματη διόρθωση. Προτείνονται πάντα κάποιες συναφείς λέξεις, εκ των οποίων θα πρέπει εμείς να διαλέξουμε τη σωστή. Άρα, δεν λύνεται το πρόβλημα». Ωστόσο, παραδέχτηκε πως «είναι μια βοήθεια, που σε καμία περίπτωση όμως δεν αντικαθιστά τη σχέση μας με τη γραπτή εικόνα της λέξης, δηλαδή τη σχέση μας με τον γραπτό λόγο».

Σχετικά με τα αίτια της ανορθογραφίας στις μέρες μας, ο κ. Μπαμπινιώτης τόνισε πως «δεν πρόκειται για «υπαιτιότητα» των εκπαιδευτικών ή των μαθητών. Η ελληνική ορθογραφία είναι η λεγόμενη «ιστορική- ετυμολογική ορθογραφία» και έχει εγγενείς δυσκολίες ως προς τη ρίζα των λέξεων. Εκείνο όμως που μπορεί να διδαχθεί από τους εκπαιδευτικούς και για το οποίο υπάρχει η ασφάλεια των κανόνων, είναι το κομμάτι των καταλήξεων. Επεσήμανε πως ένας μαθητής για να βελτιώσει τη σχέση του με την ορθογραφία, δηλαδή για να αποτυπώσει με έναν τρόπο στέρεο «το οπτικό ίνδαλμα» των λέξεων στο μυαλό του, είναι αναγκαίο να έχει επαφή με διαβάσματα. Εκτός αυτού, βοηθάει και η χειρόγραφη γραφή, δηλαδή ο σχεδιασμός των γραμμάτων που υπάρχουν σε κάθε λέξη, αφού κατ’ αυτόν τον τρόπο καλλιεργείται η κιναισθητική σχέση μας με τις λέξεις».

Ως προς τα απαραίτητα εγχειρίδια για την ορθογραφία μιας λέξης, που θα μπορούσε να έχει υπόψη του ένας γονιός ή ένας μαθητής, για να τα συμβουλεύονται, όταν χρειάζεται, ο κ. Μπαμπινιώτης πρότεινε -ως πιο προσιτά- δύο από τα λεξικά που συνέγραψε ο ίδιος, το Ορθογραφικό Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας και το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, όπως επίσης το β’ μέρος του βιβλίου του «Το Ελληνικό Αλφάβητο» κι ένα κεφάλαιο από το βιβλίο του «Η Γλώσσα μας: 180 Κείμενα για τη γλώσσα», όπου μιλάει για τη γραφή και την ορθογραφία.

Όσο για το πώς μπορεί να καλλιεργηθεί η αγάπη ενός νέου για την ορθογραφία στις μέρες μας, τόνισε πως «το πλέον απαραίτητο είναι η επαφή με τα κείμενα. Ακόμα και μέσα στο διαδίκτυο μπορούμε να βρούμε κείμενα πολύ χρήσιμα για τη γλώσσα, αλλά σίγουρα και το διάβασμα ενός βιβλίου έχει να προσφέρει πολλά!» Κλείνοντας, ο κ. Μπαμπινιώτης ανέφερε πως «αν σκεφτούμε ότι η ορθογραφία μάς προσφέρει πληροφορίες για την προέλευση, για τη σημασία, για το λεξικό πεδίο στο οποίο ανήκει μια λέξη, αλλά και γραμματικές πληροφορίες, αξίζει μέσα από αυτόν τον διαγωνισμό να επιδιώξουμε τον προβληματισμό και την εξοικείωση του μαθητή με την αξιοπρεπή εικόνα της λέξης».