Στο πλαίσιο της συμμετοχής του Α΄ Αρσακείου-Τοσιτσείου Γυμνασίου Εκάλης στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Myth2Space: Από τη μυθολογία στο διάστημα – Τα διαχρονικά μηνύματα των Ασκληπιείων», οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να προσεγγίσουν την ιστορία της ιατρικής μέσα από τη μελέτη και τον καλλιτεχνικό σχεδιασμό σημαντικών αρχαιολογικών ευρημάτων που σχετίζονται με τη λατρεία του Ασκληπιού, θεού της ιατρικής στην αρχαία Ελλάδα. Τα Ασκληπιεία υπήρξαν σημαντικά θεραπευτικά κέντρα της αρχαιότητας, όπου η θρησκευτική πίστη, η παρατήρηση της φύσης και οι πρώιμες μορφές ιατρικής πρακτικής συνυπήρχαν και συνέβαλαν στη διαμόρφωση της ιατρικής γνώσης. 

Στο πλαίσιο του προγράμματος, οι μαθήτριες του Β3 Εργίνα Πυκνή, Άννα Ρέπουλη και Δάφνη Ρουσοπούλου μελέτησαν τρία χαρακτηριστικά έργα της αρχαίας Ελληνικής τέχνης που συνδέονται με τα Ασκληπιεία και αποτυπώνουν πτυχές της θεραπευτικής πρακτικής και της λατρείας του θεού.  

Το πρώτο έργο είναι ένα άγαλμα του Ασκληπιού που χρονολογείται στον 2ο αιώνα μ.Χ. και αποτελεί ρωμαϊκό αντίγραφο ελληνικού πρωτοτύπου του 4ου αιώνα π.Χ. Το έργο εκτείθεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών και παρουσιάζει τον θεό Ασκληπιό όρθιο, να στηρίζεται στο ραβδί γύρω από το οποίο περιελίσσεται φίδι, σύμβολο της θεραπείας, της ανανέωσης και της ιατρικής γνώσης. Το σύμβολο αυτό εξακολουθεί να χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα σε οργανισμούς και φορείς που σχετίζονται με την ιατρική επιστήμη. Το δεύτερο έργο που μελετήθηκε είναι το άγαλμα του καθιστού Ασκληπιού από τον αρχαιολογικό χώρο του Ασκληπιείου της Επιδαύρου, το οποίο εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Επιδαύρου. Το έργο χρονολογείται στον 4ο αιώνα π.Χ. και αποδίδεται στον κύκλο του γλύπτη Θρασύμηδη του Πάριου. Ο θεός Ασκληπιός παρουσιάζεται καθιστός σε θρόνο, σε στάση ηρεμίας και στοχασμού, εικόνα που παραπέμπει στον ρόλο του ως προστάτη της υγείας και θεραπευτή.  Το τρίτο έργο που μελετήθηκε είναι ένα αναθηματικό ανάγλυφο του 4ου αιώνα π.Χ., το οποίο προέρχεται από το Ασκληπιείο της Ακρόπολης στην Αθήνα και σήμερα εκτίθεται στο Μουσείο Ακρόπολης. Το ανάγλυφο απεικονίζει σκηνή θεραπείας ζώου παρουσία ανθρώπου, ενώ στην παράσταση εμφανίζεται και φίδι, ιερό σύμβολο του Ασκληπιού. Τα αναθήματα αυτού του τύπου αφιερώνονταν στον θεό από ανθρώπους που πίστευαν ότι είχαν λάβει θεραπεία. Παράλληλα αποτελούν σημαντικές ιστορικές μαρτυρίες για τις αντιλήψεις της αρχαιότητας σχετικά με την υγεία, τη θεραπεία και τη σχέση ανθρώπου και φύσης. 

Η παιδαγωγική αξιοποίηση αυτών των έργων πραγματοποιήθηκε μέσα από τη διαδικασία της παρατήρησης και του σχεδιασμού τους με μολύβι από τους μαθητές. Λαμβάνοντας υπόψη τις ασκήσεις σχεδίου που προτείνονται για τη Β΄ Γυμνασίου στο μάθημα των Καλλιτεχνκών. Η δραστηριότητα αυτή αποτέλεσε μια μορφή βιωματικής και διερευνητικής μάθησης, καθώς οι μαθητές κλήθηκαν να μελετήσουν προσεκτικά τα μορφολογικά στοιχεία των γλυπτών, τα σύμβολα που τα συνοδεύουν και το ιστορικό τους πλαίσιο. Μέσα από τον σχεδιασμό, οι μαθητές ανέπτυξαν δεξιότητες συγκέντρωσης, παρατηρητικότητας και αισθητικής αντίληψης, ενώ παράλληλα κατανόησαν τον ρόλο της αρχαίας τέχνης ως πηγής ιστορικής γνώσης. 

Παράλληλα, η δραστηριότητα συνέβαλε στη διαθεματική προσέγγιση της γνώσης, συνδέοντας την ιστορία, την τέχνη και την επιστήμη της ιατρικής. Οι μαθητές αντιλήφθηκαν ότι τα Ασκληπιεία λειτουργούσαν ως σημαντικά κέντρα θεραπείας, όπου συνδυάζονταν η πίστη, η εμπειρική γνώση και η παρατήρηση της ανθρώπινης υγείας. Με τον τρόπο αυτό αναδείχθηκε η διαχρονική σημασία των Ασκληπιείων και η συμβολή τους στη διαμόρφωση της ιατρικής σκέψης που οδήγησε αργότερα στην επιστημονική ιατρική, όπως εκφράστηκε από τον Ιπποκράτη. 

Η μελέτη και ο καλλιτεχνικός σχεδιασμός των αρχαίων αυτών ευρημάτων έδωσε στους μαθητές την ευκαιρία να προσεγγίσουν δημιουργικά την πολιτιστική μας κληρονομιά, να κατανοήσουν τη συνέχεια της γνώσης από την αρχαιότητα έως σήμερα και να ανακαλύψουν τα διαχρονικά μηνύματα των Ασκληπιείων σχετικά με την αξία της υγείας, της φροντίδας και της επιστημονικής αναζήτησης. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, η ιστορία της αρχαίας ιατρικής μετατράπηκε σε μια ζωντανή εκπαιδευτική εμπειρία που ενίσχυσε την ενεργή συμμετοχή και το ενδιαφέρον των μαθητών για τη γνώση. 

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κ. Κυριακή Πρεβενιού, Καλλιτεχνικών 

Στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού προγράμματος «Από τη Μυθολογία στο Διάστημα – Τα διαχρονικά μηνύματα των Ασκληπιείων», οι μαθητές του τμήματος Β3 του Σχολείου μας, Ρέα Σαββοπούλου και Χρήστος Ιωαννίδης-Τσιότσικας, προσέγγισαν τη θεραπευτική παράδοση των Ασκληπιείων με τρόπο βιωματικό, καλλιτεχνικό και σύγχρονο. 

Η εκπαιδευτική διαδρομή ξεκίνησε με επίσκεψη του τμήματος Β3 στην Επιγραφική Συλλογή των Αρσακείων-Τοσιτσείων Σχολείων Εκάλης, όπου οι μαθητές παρακολούθησαν παρουσίαση για το πρόγραμμα από την αρχαιολόγο κ. Ερασμία Παπαγεωργίου. Εκεί ήρθαν σε άμεση επαφή με αυθεντικές αρχαίες αναθηματικές επιγραφές και ανάγλυφα αφιερωμένα στον Ασκληπιό, αποκτώντας πολύτιμα ερεθίσματα για τη συνέχεια της εργασίας τους. Με την καθοδήγηση της καθηγήτριας Καλλιτεχνικών κ. Κ. Πρεβενιού, οι μαθητές μελέτησαν επιλεγμένα αρχαία έργα, ερμήνευσαν τις εικόνες τους και τα  επιγραφικά τους στοιχεία και τα «μετέφρασαν» σε σύγχρονες εικαστικές αφηγήσεις. Σχεδίασαν τη συμπληρωμένη παράσταση της γέννησης του Ασκληπιού, απέδωσαν ένα αρχαίο ανάγλυφο σε μορφή κόμικ, ενώ αξιοποίησαν εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για να αποδώσουν οπτικά έννοιες όπως η ευγνωμοσύνη, η ελπίδα και η ολιστική φροντίδα στην αρχαία ιατρική. Στο τελευταίο στάδιο της δράσης, οι μαθητές «σκάλισαν» ψηφιακά σύγχρονες επιγραφές, επαναδιατυπώνοντας τα διαχρονικά μηνύματα των Ασκληπιείων με σημερινή γλώσσα και αξίες, προτείνοντας πώς θα εκφραζόταν σήμερα η ευγνωμοσύνη προς την ιατρική, την επιστήμη και τη φροντίδα του ανθρώπου. Μέσα από αυτή τη δημιουργική διαδικασία, οι μαθητές συνέδεσαν το παρελθόν με το παρόν και το μέλλον, αντιλαμβανόμενοι την ιατρική όχι μόνο ως επιστήμη, αλλά και ως πολιτισμικό και βαθιά ανθρωποκεντρικό αγαθό, όπου η γνώση, η τέχνη και η ψυχική καλλιέργεια συνυπάρχουν θεραπευτικά. 

Έργα που μελετήθηκαν 

1. Αναθηματικό ανάγλυφο ποδιού προς τον Ασκληπιό και την Υγεία 

Χρονολόγηση: 100-200 μ.Χ. 

Υλικό: Μάρμαρο 

Διαστάσεις: Ύψος 30,48 εκ. – Πλάτος 20,32 εκ. 

Προέλευση: Ιερό του Ασκληπιού, Μήλος 

Το μαρμάρινο ανάγλυφο απεικονίζει τμήμα ανθρώπινου ποδιού και φέρει επιγραφή με την οποία η Τύχη αφιερώνει το έργο στον Ασκληπιό και την Υγεία ως ευχαριστήρια προσφορά, πιθανότατα για τη θεραπεία πάθησης του αριστερού ποδιού. Αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αναθηματικού τάματος, όπου ο πιστός εκφράζει δημόσια την ευγνωμοσύνη του για τη θεραπεία. 

2. Ανάθημα με δύο πόδια στον Ασκληπιό και την Υγεία 

Χρονολόγηση: Ρωμαϊκή περίοδος, 1^ος αι. μ.Χ. 

Υλικό: Μάρμαρο 

Προέλευση: Ασκληπιείο Ακρόπολης, Αθήνα 

Το γλυπτό απεικονίζει δύο πόδια που εδράζονται σε ενεπίγραφη λίθινη βάση. Σύμφωνα με την τετράστιχη επιγραφή, ο Φλάβιος Επίκτητος αφιέρωσε το έργο στον Ασκληπιό και την Υγεία. Τα ανάγλυφα με απεικόνιση μελών του σώματος αποτελούν ειδική κατηγορία αναθημάτων και συναντώνται σε πολλά Ασκληπιεία, λειτουργώντας ως αρχαία αντίστοιχα των σημερινών ταμάτων. 

3. «Ασθενής ευγνωμονών» – Αναθηματικό ανάγλυφο από το Ιερό του Αμφιαράου στον Ωρωπό 

Χρονολόγηση: Α΄ μισό 4ου αι. π.Χ. 

Υλικό: Μάρμαρο 

Διαστάσεις: Ύψος 0,49 μ. – Πλάτος 0,54 μ. 

Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο 

Το ανάγλυφο παρουσιάζει με μοναδικό αφηγηματικό τρόπο τα στάδια της ιερής θεραπείας: την προσευχή, την εγκοίμηση και τη θαυματουργική ίαση από τον θεό-θεραπευτή Αμφιάραο, ο οποίος απεικονίζεται όμοιος με τον Ασκληπιό.  

4. Συμπληρωμένη παράσταση της γέννησης του Ασκληπιού σε πινάκιο 

Πινάκιο – εικαστική ανασύνθεση 

Οι μαθητές μελέτησαν την αρχαία παράσταση της γέννησης του Ασκληπιού και προχώρησαν σε συμπληρωμένη εικαστική απόδοση, δίνοντας μορφή σε χαμένα ή φθαρμένα στοιχεία. Μέσα από τη σύγχρονη ερμηνεία, ανέδειξαν τη μυθολογική καταγωγή της ιατρικής και τη διαχρονική σημασία της θεραπείας ως πράξης φροντίδας.

Οι εκπαιδευτικοί του Α΄ Αρσακείου-Τοσιτσείου Γυμνασίου Εκάλης κ. Μαρίνα Μηλιδώνη, φιλόλογος, και κ. Μάρκος Σαρρής, βιολόγος, υλοποίησαν, κατά το σχολικό έτος 2024-2025, εκπαιδευτικές δραστηριότητες τόσο ενδοσχολικά όσο και με συνεργαζόμενα σχολεία της Ροδόπης και της Αλεξανδρούπολης, στο πλαίσιο του Διεθνούς Δικτύου Εκπαίδευσης για την Αειφορία Από τη Μυθολογία στο Διάστημα.