Η υπερκατανάλωση αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά φαινόμενα της σύγχρονης κοινωνίας και επηρεάζει ιδιαίτερα τους εφήβους, οι οποίοι διαμορφώνουν τις αγοραστικές τους συνήθειες μέσα από τη μόδα, τα social media και το περιβάλλον των συνομηλίκων τους. Στο πλαίσιο του μαθήματος της Τεχνολογίας, οι μαθήτριες του Γ1 πραγματοποίησαν μια έρευνα με στόχο να καταγράψουν τις καταναλωτικές συνήθειες των συμμαθητών τους και να διερευνήσουν κατά πόσο αυτές συνδέονται με τη βιώσιμη καθημερινότητα. 

Η έρευνα βασίστηκε σε ερωτηματολόγιο 25 ερωτήσεων, το οποίο κάλυπτε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων: τη συχνότητα αγορών, την επιρροή της μόδας και των influencers, τη σημασία των επώνυμων προϊόντων, τις αυθόρμητες αγορές, αλλά και τη στάση των μαθητών απέναντι στην ανακύκλωση, την επαναχρησιμοποίηση και τη μείωση απορριμμάτων. Μέσα από τις απαντήσεις, οι μαθήτριες επιδίωξαν να κατανοήσουν πώς οι έφηβοι λαμβάνουν αποφάσεις και πόσο συνειδητά σκέφτονται την περιβαλλοντική επίπτωση των επιλογών τους. 

Τι έδειξαν οι μετρήσεις 

1. Αγορές και μόδα 

Οι μαθητές φαίνεται να επηρεάζονται αρκετά από τη μόδα και τις τάσεις. Παρότι δεν αγοράζουν συνεχώς νέα προϊόντα, η εμφάνιση, το στιλ και το τι θεωρείται «της εποχής» παίζουν σημαντικό ρόλο στις επιλογές τους. Οι απαντήσεις δείχνουν ότι οι μαθητές παρακολουθούν ενεργά τις τάσεις και συχνά διαμορφώνουν τις αγορές τους με βάση αυτές. 

Παράλληλα, οι περισσότεροι δηλώνουν ότι προσπαθούν να αγοράζουν προϊόντα όταν τα χρειάζονται, όμως η επιρροή της μόδας παραμένει ισχυρή και συχνά καθορίζει το τι θεωρούν απαραίτητο. 

2. Επιρροή από φίλους, social media και influencers 

Η κοινωνική επιρροή αποδεικνύεται αρκετά σημαντική για τους μαθητές. 

• Οι φίλοι επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό τις αγορές, είτε μέσα από συζητήσεις είτε μέσα από το τι επιλέγουν οι ίδιοι. 

• Τα social media λειτουργούν ως βασική πηγή ιδεών και προτάσεων, με τους μαθητές να επηρεάζονται αρκετά από όσα βλέπουν στο διαδίκτυο. 

• Οι influencers, αν και δεν καθορίζουν απόλυτα τις επιλογές, έχουν αισθητή επίδραση, ιδιαίτερα σε προϊόντα μόδας και τεχνολογίας. 

Οι μαθητές φαίνεται να διαμορφώνουν τις αγορές τους μέσα από ένα μίγμα προσωπικών προτιμήσεων και κοινωνικών επιρροών, με το περιβάλλον τους να παίζει σημαντικό ρόλο. 

3. Αυθόρμητες αγορές και διαχείριση χρημάτων 

Οι αυθόρμητες αγορές εμφανίζονται κυρίως στο «Μερικές φορές», κάτι που δείχνει ότι οι μαθητές προσπαθούν να ελέγχουν τις παρορμήσεις τους. Η διαχείριση χρημάτων παρουσιάζει θετικά στοιχεία: 

• Πολλοί μαθητές αποταμιεύουν συχνά ή μερικές φορές. 

• Δεν ξοδεύουν συστηματικά όλα τα χρήματά τους. 

• Αγοράζουν νέα τεχνολογικά προϊόντα μόνο όταν χαλάσει το παλιό, δείχνοντας υπεύθυνη στάση απέναντι στην κατανάλωση. 

4. Περιβαλλοντική ευαισθησία και υπεύθυνη κατανάλωση 

Οι μαθητές αρχίζουν να συνδέουν τις αγορές τους με το περιβάλλον. 

• Πριν αγοράσουν κάτι, σκέφτονται αν το χρειάζονται πραγματικά. 

• Η περιβαλλοντική επιβάρυνση ενός προϊόντος απασχολεί αρκετούς μαθητές. 

• Η χρήση επαναχρησιμοποιούμενων προϊόντων — όπως παγούρια και υφασμάτινες τσάντες — εμφανίζεται συχνά στο «Πάντα» και «Συχνά». 

• Η ανακύκλωση συσκευασιών εφαρμόζεται συστηματικά από πολλούς μαθητές. 

Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η περιβαλλοντική συνείδηση αρχίζει να ενσωματώνεται στην καθημερινότητα των εφήβων. 

5. Απόρριψη αντικειμένων και πλαστική συσκευασία 

Οι μαθητές σπάνια πετούν αντικείμενα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν, κάτι που δείχνει αυξημένη επίγνωση για τη διάρκεια ζωής των προϊόντων. 

Η αγορά προϊόντων με πολλή πλαστική συσκευασία εμφανίζεται στο «Μερικές φορές», δείχνοντας ότι υπάρχει περιθώριο ενημέρωσης και αλλαγής προς πιο βιώσιμες επιλογές. 

Συμπεράσματα 

✔ Οι έφηβοι επηρεάζονται αρκετά από τη μόδα, τους φίλους και τα social media, αλλά ταυτόχρονα προσπαθούν να διατηρούν προσωπικά κριτήρια.  

✔ Σκέφτονται όλο και περισσότερο αν χρειάζονται πραγματικά κάτι πριν το αγοράσουν.  

✔ Προτιμούν επαναχρησιμοποιούμενα προϊόντα και ανακυκλώνουν συστηματικά.  

✔ Η περιβαλλοντική διάσταση της κατανάλωσης αρχίζει να γίνεται μέρος της καθημερινής τους σκέψης.  

✔ Υπάρχουν όμως τομείς που χρειάζονται ενίσχυση: 

• περιορισμός πλαστικών συσκευασιών, 

• μείωση αγορών λόγω τάσεων, 

• μεγαλύτερη ενημέρωση για τις περιβαλλοντικές συνέπειες των προϊόντων. 

Η εργασία των μαθητριών του Γ1 αποδεικνύει ότι η κατανάλωση δεν είναι απλώς μια πράξη αγοράς, αλλά μια στάση ζωής. Και το σημαντικότερο: οι έφηβοι μπορούν να γίνουν φορείς αλλαγής, υιοθετώντας πιο υπεύθυνες και βιώσιμες συνήθειες που επηρεάζουν θετικά τόσο το περιβάλλον όσο και την κοινωνία. 

Μάθημα Τεχνολογίας, Υπεύθυνη καθηγήτρια: κ. Μαρία Σόφη